Sophoniba deel 1

 

SOPHONISBA(AL).

==============

 

Wie was dat?

Het woordenboek der Griekse en Romeinse Oudheid (Schlimmer/de Boer 1910) omschrijft ze als volgt:

“Sophonisbe: dochter van den carthaagschen veldheer Hasdrubal. Zij koesterde een onverzoenlijke haat tegen Rome. Daarom ook eischte Scipio hare uitlevering uit vrees dat Masinissa’s trouw tegen Sophonisbe’s inblazingen op den duur niet bestand zou zijn.”

 

Zo eenvoudig is het niet. Hier wordt klakkeloos de mening van de klassieke auteurs Livius en Appianus gevolgd, die een paar eeuwen na haar hun boeken schreven. Polybius (200-120 v.C) was echter bijna een tijdgenoot van haar en houdt het op de korte mededeling, dat de vrouw van koning Syphax hem smeekte om Carthago in deze barre tijden bij te staan. Hij noemt hier niet eens haar naam. Nu kan het zijn, dat Polybius in zijn verslaglegging wel erg summier was. Latere auteurs komen namelijk met hele verhalen over haar persoon. Zijn die allemaal verzonnen, of zit daar toch wel een grond van waarheid in?

 

De naam:

Sophonibaal.

Ṣpnb‘l (pun), Sophonibas (gr), Sophoni(s)ba/Suphunibal (lat).

Betekenis: Mijn Saphon is Baal/Mijn schuilhoek is Baal.

 

Overleveringen:

Polyb.XIV 1,7

Diod. XXVII 7

App. Iber 37, Punic wars II 10, Lib.27-28.

Liv.XXIX 23,4, XXX 12,10-15,10

Zon.IX 11

 

Literatuur:

Benz, names blz 177-178, 401-402

Jongeling, names blz 246

 

 

Ofwel hoe een vrouw in een kleine bijrol bij Polybius een hoofdrol toebedeeld kreeg bij latere geschiedschrijvers.

 

Even ervan uitgaande, dat in elke overgeleverde passage een grond van waarheid zit, dan is het verhaal chronologisch min of meer als volgt:

 

Appianus. The Punic Wars II, 10:

“There were many chieftains in Numidia who had separate dominions. Syphax occupied the highest place among them and was held in special honour by the others. There was also a certain Masinissa, son of the king of the Massylians, a powerful tribe. He had been brought up and educated at Carthage and being a handsome man, of noble character, Hasdrubal, the son of Gisco, who was second in rank to nobody in Carthage, betrothed his daughter to him although he was a Numidian and Hasdrubal a Carthagian, and after the betrothal took the young man with him to the war in Spain.

Syphax, who was also pricked with love of the girl, began to pillage the Carthaginian territory, and proposed to Scipio (who sailed over from Spain to meet him) that they should make a joint attack on Carthage.

The Carthaginians, learning this and knowing how great service Syphax could render them in the war against the Romans, gave the girl to him without the knowledge of Hasdrubal or Masinissa, since they were in Spain. The later, being greatly exasperated, in his turn made an alliance with Scipio in Spain, concealing it from Hasdrubal, as he supposed. But Hasdrubal detected it, and although he was grieved at the outrage put upon the young man and his daughter, nevertheless thought that it would be an advantage to his country to make away with Masinissa. So when the latter returned from Spain to Africa at the death of his father, he sent a cavalry escort with him and told them to put him to death secretly in whatever way they could.”

 

Carthago gaat op het verkeerde paard wedden. Hiermee zullen ze de oorlog gaan verliezen. Het is echter maar zeer de vraag, of het zo gegaan is. Het kan ook zo zijn, dat Masinissa zag, dat de Romeinen gingen winnen en daarom van kamp wisselde. Daarna pas gaat men Sophonisba aan Syphax geven, die de kant van Carthago al heeft gekozen. Sophoniba heeft nog maar een kleine bijrol en dat is waarschijnlijk terecht.

 

Appianus. The wars in Spain, 37.

“----At this time also Masinissa crossed the straits, without the knowledge of Hasdrubal, and established friendly relations with Scipio, and swore to join him, if the war should be carried into Africa. This man remained faithful under all circumstances and for the following reason. The daughter of Hasdrubal had been betrothed to him while he was fighting under the latter’s command. But king Syphax was pricked with love of the girl, and the Carthaginians, considering it a matter of great moment to secure Syphax against the Romans, gave her to him without consulting Hasdrubal. The latter, when he heard of it, concealed it from Masinissa out of regard for him. But Masinissa learned the facts and made an alliance with Scipio.”

 

Syphax verliefd op Sophoniba? Dan moet hij haar toch tenminste een keer ontmoet hebben! Wanneer en waar kan dat zijn geweest. Syphax stond in het begin vijandig t.o.v. Carthago en zal een bezoek aan die streek niet snel hebben gedaan. Sophonisba uit Carthago op reis in Numidië? Dat is niet erg waarschijnlijk. Ze kan hoogstens met Masinissa een keer zijn meegekomen, maar Syphax en Masinissa waren nu bepaald geen vrienden van elkaar en zullen elkaar ook niet gauw ontmoet hebben. Het lijkt erg op een geromantiseerde vorm van de gebeurtenissen te zijn. De rol van Sophoniba wordt uitgebreid, maar was dat wel de werkelijkheid?

ncfps